Kierunek dobry, diabeł tkwi w szczegółach. Jak mądrze zmienić Prawo wodne, by pomóc branży i środowisku?

Uwagi do poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo wodne

w odpowiedzi na prośbę o przedstawienie opinii do poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo wodne, przekazanego do zaopiniowania pismem Zastępcy Szefa Kancelarii Sejmu z dnia 21 maja 2026 r., znak: SPS-III.020.153.7.2026, uprzejmie przekazujemy poniższe uwagi.

Stanowisko zostało przygotowane na podstawie konsultacji z ekspertami Komitetu Gospodarki Wodnej Krajowej Izby Gospodarczej, a także z przedstawicielami branży wodociągowo-kanalizacyjnej oraz osobami posiadającymi praktyczne doświadczenie w gospodarce wodno-ściekowej.

Na wstępie pragniemy podkreślić, że pozytywnie oceniamy sam kierunek projektowanej regulacji.
W warunkach ograniczonej dostępności zasobów wodnych, coraz częstszych okresów suszy hydrologicznej oraz potrzeby ograniczania presji na pobór wód powierzchniowych, rozwiązania wspierające ponowne wykorzystanie wody należy uznać za potrzebne i zgodne z kierunkiem racjonalnej gospodarki wodnej.

Jednocześnie, w ocenie ekspertów, projekt wymaga doprecyzowania w kilku istotnych obszarach. Uwagi te zmierzają do zapewnienia, aby projektowana regulacja była możliwa do praktycznego stosowania, bezpieczna środowiskowo oraz jednoznaczna dla przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych, przedsiębiorstw energetycznych, organów administracji i podmiotów korzystających z usług wodnych.

1. Definicja wody odzyskanej ze ścieków komunalnych – art. 1 pkt 1 projektu

Projektowany art. 16 pkt 69a ustawy – Prawo wodne definiuje wodę odzyskaną ze ścieków komunalnych jako ścieki komunalne poddane dalszemu oczyszczaniu, wykorzystywane przez przedsiębiorstwo energetyczne w rozumieniu Prawa energetycznego.

W ocenie ekspertów definicja ta została ujęta bardzo wąsko, ponieważ ogranicza pojęcie wody odzyskanej ze ścieków komunalnych wyłącznie do wykorzystania przez przedsiębiorstwa energetyczne. Rozumiemy, że przedłożony projekt koncentruje się na potrzebach sektora energetycznego. Należy jednak zwrócić uwagę, że problem ponownego wykorzystania oczyszczonych ścieków komunalnych ma charakter szerszy i dotyczy także innych potencjalnych zastosowań gospodarczych oraz komunalnych.

W praktyce branży wodociągowo-kanalizacyjnej istnieje realne zainteresowanie wykorzystaniem wody odzyskanej również do innych celów, takich jak podlewanie terenów zielonych, utrzymanie zieleni miejskiej, mycie i czyszczenie ulic czy inne zastosowania techniczne, które mogłyby ograniczyć zużycie wody wodociągowej. Obecny brak jednoznacznych podstaw prawnych dla takich zastosowań powoduje trudności interpretacyjne i administracyjne, a w niektórych przypadkach utrudnia albo blokuje prowadzenie postępowań dotyczących ponownego wykorzystania oczyszczonych ścieków.

W związku z powyższym rekomendujemy rozważenie szerszego, bardziej systemowego ujęcia definicji wody odzyskanej ze ścieków komunalnych, tak aby nie zamykać regulacji wyłącznie do sektora energetycznego. Alternatywnie, jeżeli intencją projektodawcy jest pozostawienie obecnego projektu jako regulacji sektorowej, zasadne byłoby wyraźne wskazanie, że projekt nie wyczerpuje problematyki ponownego wykorzystania wody odzyskanej i że potrzebne są dalsze prace legislacyjne obejmujące także inne zastosowania.

Kierunkowo do rozważenia pozostaje definicja szersza, zgodnie z którą przez wodę odzyskaną ze ścieków komunalnych rozumie się ścieki komunalne poddane dalszemu oczyszczaniu, wykorzystywane przez przedsiębiorstwo lub inny uprawniony podmiot w celu ochrony zasobów naturalnych, przy zachowaniu wymagań jakościowych, sanitarnych i środowiskowych właściwych dla danego sposobu wykorzystania.

3. Mieszanie wody odzyskanej z wodami pobieranymi oraz stosowanie reżimu właściwego dla wód z obiegów chłodzących – art. 1 pkt 2 i art. 1 pkt 4 projektu

Projektowany art. 17 ust. 1 pkt 5 ustawy – Prawo wodne przewiduje odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących wód pochodzących z obiegów chłodzących elektrowni lub elektrociepłowni do wody odzyskanej ze ścieków komunalnych oraz do mieszaniny wód pochodzących z obiegów chłodzących z wodą odzyskaną ze ścieków komunalnych.

Ponadto projektowany art. 84a ust. 3 dopuszcza mieszanie wody odzyskanej ze ścieków komunalnych z wodami pobieranymi przez przedsiębiorstwo energetyczne na potrzeby
ich wykorzystania, w szczególności do celów zapewnienia funkcjonowania obiegów chłodzących elektrowni lub elektrociepłowni.

Rozumiemy intencję projektodawcy, którą jest uniknięcie automatycznej kwalifikacji całego strumienia po zmieszaniu jako ścieku przemysłowego oraz umożliwienie racjonalnego wykorzystania wody odzyskanej w energetyce. Jest to problem praktyczny, który projekt zasadnie identyfikuje.

Jednocześnie projektowane rozwiązanie powinno zostać zapisane w sposób wykluczający ryzyko interpretacji, zgodnie z którą strumień zawierający komponent ściekowy po zmieszaniu byłby traktowany wyłącznie jak klasyczna woda pochłodnicza, bez adekwatnego monitoringu jakościowego. Woda odzyskana ze ścieków komunalnych, nawet po dalszym oczyszczaniu, może zawierać parametry charakterystyczne dla ścieków komunalnych, które nie występują albo występują w innym zakresie w typowych wodach pobieranych na potrzeby chłodzenia.

W związku z tym rekomendujemy doprecyzowanie, że odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących wód z obiegów chłodzących nie zwalnia z obowiązku zapewnienia jakości wody odzyskanej odpowiedniej dla danego zastosowania oraz nie może prowadzić do obniżenia standardów ochrony odbiornika. Zasadne jest również wprowadzenie wymogu monitorowania nie tylko temperatury, ale także podstawowych parametrów fizykochemicznych oraz parametrów charakterystycznych dla oczyszczonych ścieków komunalnych i technologii chłodzenia.

Takie doprecyzowanie pozwoliłoby zachować cel projektu, jakim jest stworzenie szczególnego reżimu dla ponownego wykorzystania wody w energetyce, a jednocześnie ograniczyłoby ryzyko zarzutu, że regulacja umożliwia obchodzenie wymagań środowiskowych właściwych dla ścieków.

4. Podział odpowiedzialności pomiędzy przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym
a przedsiębiorstwem energetycznym – art. 1 pkt 13 projektu

Projektowany art. 407 ust. 5a ustawy – Prawo wodne przewiduje, że do wniosku o wydanie pozwolenia wodnoprawnego na wykorzystywanie wody odzyskanej ze ścieków komunalnych dołącza się zgodę przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego eksploatującego oczyszczalnię ścieków, z której będzie pobierana ta woda.

Rozwiązanie to należy ocenić jako potrzebne, ponieważ uwzględnia rolę przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego jako podmiotu eksploatującego oczyszczalnię. Sam wymóg zgody nie rozstrzyga jednak szeregu istotnych kwestii praktycznych.

Projekt nie określa jednoznacznie, który podmiot odpowiada za jakość wody odzyskanej
na poszczególnych etapach: po stronie oczyszczalni, po ewentualnym dalszym doczyszczeniu,
w momencie przekazania wody przedsiębiorstwu energetycznemu, po zmieszaniu z wodami pobieranymi oraz na etapie odprowadzania strumienia po wykorzystaniu. Nie rozstrzygnięto również, po czyjej stronie znajduje się obowiązek dalszego doczyszczania wody, prowadzenia monitoringu, dokumentowania jakości oraz ponoszenia odpowiedzialności za ewentualne przekroczenia parametrów lub negatywne oddziaływanie na środowisko.

Z punktu widzenia praktyki branży wodociągowo-kanalizacyjnej jest to kwestia o podstawowym znaczeniu. Brak jasnego podziału odpowiedzialności może utrudniać zawieranie umów pomiędzy przedsiębiorstwami wodociągowo-kanalizacyjnymi a przedsiębiorstwami energetycznymi oraz zwiększać ryzyko sporów administracyjnych i cywilnoprawnych.

Rekomendujemy uzupełnienie projektu o przepisy wskazujące minimalny zakres obowiązków
i odpowiedzialności stron albo przynajmniej o wymóg, aby kwestie te zostały szczegółowo określone w dokumentacji przedkładanej wraz z wnioskiem o pozwolenie wodnoprawne,
w szczególności w operacie wodnoprawnym oraz w porozumieniu pomiędzy przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a przedsiębiorstwem energetycznym.

5. Zakres pozwolenia wodnoprawnego i operatu wodnoprawnego – art. 1 pkt 12–14 projektu

Projekt przewiduje uzupełnienie art. 403 ust. 2 ustawy – Prawo wodne o pkt 4a, zgodnie z którym pozwolenie wodnoprawne ma określać ilość wody odzyskanej ze ścieków komunalnych wykorzystywanej przez przedsiębiorstwo energetyczne, w tym maksymalną ilość wyrażoną w m³ na sekundę. Projektowany art. 409 ust. 8 przewiduje natomiast, że operat wodnoprawny ma zawierać maksymalną ilość tej wody, wyrażoną w m³ na sekundę.

W ocenie ekspertów zakres ten jest niewystarczający. Ilość wody odzyskanej jest oczywiście parametrem koniecznym, szczególnie z punktu widzenia opłat i zakresu pozwolenia, jednak przy tego rodzaju działalności równie istotne są parametry jakościowe, sposób dalszego oczyszczania, sposób monitorowania, opis miejsca i sposobu zmieszania z innymi wodami, a także zasady postępowania w przypadku pogorszenia jakości wody lub awarii instalacji.

Rekomendujemy, aby operat wodnoprawny dla wykorzystywania wody odzyskanej ze ścieków komunalnych obejmował co najmniej:

1. parametry jakościowe wody odzyskanej przed jej wykorzystaniem;
2. opis sposobu i miejsca mieszania wody odzyskanej z wodami pobieranymi, jeżeli mieszanie jest planowane;
3. zakres i częstotliwość monitoringu jakościowego;
4. wskazanie podmiotu odpowiedzialnego za monitoring na poszczególnych etapach;
5. zasady postępowania w przypadku przekroczenia parametrów jakościowych;
6. ocenę wpływu wykorzystania wody odzyskanej na odbiornik po jej wykorzystaniu
   w procesie technologicznym.

Takie uzupełnienie zwiększyłoby przejrzystość procedury wydawania pozwoleń wodnoprawnych i ograniczyłoby ryzyko niejednolitej praktyki organów.

6. Opłaty za wykorzystywanie wody odzyskanej ze ścieków komunalnych – art. 1 pkt 5–7 i pkt 9 projektu

Projekt wprowadza opłatę za usługi wodne za wykorzystywanie wody odzyskanej ze ścieków komunalnych. Zgodnie z projektowanym art. 270 ust. 3a opłata ta ma być ponoszona wyłącznie w formie opłaty stałej. Projektowany art. 271 ust. 4b określa sposób obliczania tej opłaty, a projektowany art. 277a ust. 1 przewiduje jednostkową stawkę w wysokości 50 zł na dobę za 1 m³/s maksymalnej ilości tej wody określonej w pozwoleniu wodnoprawnym.

Co do zasady zrozumiałe jest dążenie do stworzenia modelu opłat, który nie będzie zniechęcał do ponownego wykorzystania wody i który będzie uwzględniał korzyść środowiskową polegającą na ograniczeniu poboru wód ze źródeł naturalnych. Jednocześnie konstrukcja opłaty wyłącznie
w formie opłaty stałej wymaga szczególnie starannego uzasadnienia z punktu widzenia interesu publicznego oraz spójności systemu opłat za usługi wodne.

W ocenie ekspertów uzasadnienie projektu powinno wyraźniej wskazywać, że ewentualne preferencyjne traktowanie ponownego wykorzystania wody odzyskanej jest uzasadnione nie wyłącznie interesem przedsiębiorstw energetycznych, lecz przede wszystkim ochroną zasobów wodnych, ograniczeniem presji na pobór wód powierzchniowych, bezpieczeństwem energetycznym oraz realizacją zasad gospodarki o obiegu zamkniętym.

Warto również rozważyć, czy model opłaty powinien uwzględniać nie tylko maksymalną ilość wody określoną w pozwoleniu, ale także rzeczywisty zakres wykorzystywania wody odzyskanej, o ile będzie możliwe jego wiarygodne ustalenie. Kwestia ta wiąże się bezpośrednio z problemem opomiarowania
i monitorowania.

7. Przesunięcie wejścia w życie przepisów dotyczących opomiarowania – art. 1 pkt 16–18 projektu

Projekt przewiduje przesunięcie wejścia w życie przepisów art. 36 ust. 1–3 oraz 6 i 7 oraz art. 303 ust. 1 i 4 ustawy – Prawo wodne na dzień 1 stycznia 2030 r. Konsekwencją tej zmiany są również projektowane zmiany w art. 552 ustawy – Prawo wodne, wydłużające stosowanie rozwiązań przejściowych do końca 2029 r.

W uzasadnieniu projektu wskazano, że Wody Polskie nie są przygotowane finansowo
i organizacyjnie do realizacji obowiązków związanych z wyposażeniem podmiotów korzystających
z usług wodnych w odpowiednie przyrządy pomiarowe. W ocenie ekspertów diagnoza ta odpowiada realnym problemom praktycznym, jednak samo przesunięcie terminu nie rozwiązuje problemu systemowo.

Jeżeli do 2030 r. nie zostanie opracowany i wdrożony rzeczywisty program realizacji obowiązków pomiarowych, istnieje ryzyko, że termin ten stanie się kolejną datą przejściową. Problem dotyczy nie tylko samego terminu, ale także modelu organizacyjnego, technicznego i finansowego opomiarowania.

Rekomendujemy, aby przesunięciu terminu towarzyszyło przygotowanie realnego programu wdrożeniowego obejmującego co najmniej:

1. standard techniczny urządzeń pomiarowych i systemów pomiarowych;
2. zasady legalizacji, kalibracji lub uznawania urządzeń już posiadanych przez użytkowników wód;
3. harmonogram wdrożenia;
4. źródła finansowania;
5. zasady transmisji i udostępniania danych;
6. podział odpowiedzialności pomiędzy Wody Polskie a podmioty korzystające z usług wodnych;
7. zasady kontroli prawidłowości pomiarów.

W ocenie ekspertów zasadne jest również rozważenie modelu mieszanego, w którym obowiązek zapewnienia wiarygodnego opomiarowania spoczywałby co do zasady na podmiocie korzystającym
z usług wodnych, przy jednoczesnym określeniu minimalnych wymagań technicznych i zapewnieniu kontroli ze strony właściwych organów. Taki model może być bardziej realistyczny niż założenie centralnego wyposażenia wszystkich podmiotów w urządzenia pomiarowe przez Wody Polskie.

8. Uwagi dotyczące skutków społecznych i praktycznych projektu

W deklarowanych skutkach regulacji wskazano, że projekt nie będzie powodować skutków społecznych. W ocenie ekspertów stwierdzenie to wymaga ostrożności.

Ponowne wykorzystanie oczyszczonych ścieków komunalnych, nawet po dalszym oczyszczaniu, może budzić zainteresowanie lub obawy społeczne, szczególnie jeżeli rozwiązania tego rodzaju będą w przyszłości rozszerzane poza sektor energetyczny. Również w przypadku energetyki istotne znaczenie ma transparentność regulacji, monitoring jakościowy oraz jasne wyjaśnienie,
że rozwiązanie służy ochronie zasobów wodnych i nie obniża standardów ochrony środowiska.

Z tego względu rekomendujemy, aby w uzasadnieniu projektu mocniej zaakcentować znaczenie transparentności, monitoringu i zabezpieczeń jakościowych. Pozwoli to ograniczyć ryzyko społecznych wątpliwości wobec ponownego wykorzystania oczyszczonych ścieków komunalnych.

Podsumowanie

Podsumowując, pozytywnie oceniamy kierunek projektu, polegający na stworzeniu podstaw prawnych do wykorzystywania wody odzyskanej ze ścieków komunalnych w procesach technologicznych w energetyce, w szczególności na potrzeby obiegów chłodzących elektrowni
i elektrociepłowni. Projekt odpowiada na realny problem praktyczny i może przyczynić się do ograniczenia presji na pobór wód powierzchniowych oraz do bardziej racjonalnego gospodarowania zasobami wodnymi.

Jednocześnie rekomendujemy doprecyzowanie projektu w następujących obszarach:

1. rozważenie szerszego ujęcia definicji wody odzyskanej ze ścieków komunalnych albo wskazanie potrzeby dalszych prac legislacyjnych obejmujących zastosowania inne niż energetyczne;
2. określenie minimalnych wymagań jakościowych dla wody odzyskanej wykorzystywanej
   w energetyce;
3. doprecyzowanie zasad monitoringu jakościowego, w szczególności w przypadku mieszania wody odzyskanej z wodami pobieranymi lub wodami z obiegów chłodzących;
4. jednoznaczne określenie odpowiedzialności przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego i przedsiębiorstwa energetycznego;
5. rozszerzenie zakresu informacji wymaganych w operacie wodnoprawnym;
6. lepsze uzasadnienie modelu opłaty stałej w kontekście interesu publicznego i ochrony zasobów wodnych;
7. powiązanie przesunięcia terminu wejścia w życie przepisów dotyczących opomiarowania
   z rzeczywistym programem wdrożeniowym.

W naszej ocenie zasadne jest zatem przyjęcie stanowiska warunkowo pozytywnego: poparcie dla idei ponownego wykorzystania oczyszczonych ścieków komunalnych w energetyce, przy jednoczesnym wskazaniu konieczności wprowadzenia do projektu dodatkowych zabezpieczeń jakościowych, pomiarowych, środowiskowych i odpowiedzialnościowych.