Opinia KIG do projektu ustawy budżetowej na rok 2027

Opinia Krajowej Izby Gospodarczej do projektu ustawy budżetowej na rok 2027 przyjętego przez Radę Ministrów

Krajowa Izba Gospodarcza krytycznie ocenia Projekt ustawy budżetowej na rok 2027 przyjęty przez Radę Ministrów.

Projekt zakłada utrzymanie głębokiej nierównowagi między dochodami i wydatkami budżetu państwa, co skutkuje utrzymaniem nadzwyczaj wysokiego deficytu budżetu liczonego tak kwotowo, jak i w odniesieniu do wielkości produktu krajowego brutto. To w bezpośredni sposób przyczynia się do wzrostu zadłużenia państwa tak w ujęciu nominalnym, jak i w odniesieniu do wielkości produktu krajowego brutto. W roku 2027 zaistnieje bardzo poważne ryzyko przekroczenia progów ostrożnościowych relacji długu do PKB. Takie przekroczenie może oznaczać konieczność wprowadzenia szybkich i głębokich restrykcji w procesie kształtowania następnych budżetów. Co warto podkreślić, restrykcji oznaczających głębokie perturbacje dla pokaźnych obszarów gospodarki, w tym również dla zasobów, jakie państwo będzie mogło przeznaczać na wypełnianie swoich zadań.

Choć nie ulega wątpliwości, że uwarunkowania gospodarcze i geopolityczne dla tworzonego budżetu są wyjątkowo wymagające, a poziom wydatków, z jakimi musi zmierzyć się państwo jest wynikiem programowania z wielu ostatnich lat, to jednocześnie trudno mówić, iż są one zaskakujące czy jednorazowo i przejściowo wpływające na wyniki. Po projekcie ustawy budżetowej można by więc oczekiwać znacznie bardziej efektywnego zmierzenia się z potrzebą wyznaczenia kierunku na zmniejszenie drastycznej dysproporcji między dochodami i wydatkami budżetu.

Takie efektywne podejście, odnajdujące ostateczną puentę w ustawie budżetowej, powinno być poprzedzone wcześniejszymi szerokimi działaniami mającymi na celu wypracowanie konsensusu tak na płaszczyźnie politycznej, jak i gospodarczej. Ów konsensus powinien dotyczyć tak zwiększania strony dochodowej, jak i ograniczania wydatków. Wypracowany przed kumulacją prac nad ustawą budżetową po pierwsze ograniczyłby ryzyka jej wykonania (patrz wskazywane obecnie ryzyka nie wejścia w życie części ustaw), ale przede wszystkim dałby więcej czasu tak podatnikom, jak i beneficjentom budżetu na dopasowanie się. Zwłaszcza, że ten konsensus powinien być nie tylko pojedynczą korektą na potrzeby opracowywanego aktualnie budżetu, ale pokazaniem niezbędnej ścieżki obowiązującej również w budżetach następnych.

Krytycznej ocenie poddajemy też aktualną filozofię poszukiwania dodatkowych dochodów i oszczędności. To są zazwyczaj działania dotyczące niewielkiego obszaru gospodarki i ograniczonych grup podatników czy beneficjentów budżetu, ale o znaczącej dla nich skali. W konsekwencji zmiana okazuje głęboka dla warunków ekonomicznych, w jakich przychodzi im funkcjonować. To również rodzi ryzyko silnych dopasowań strukturalnych, których ostatecznych skutków nie jesteśmy dziś w stanie przewidzieć. To duży minus dla planowania gospodarczego ‒ zwłaszcza tego średnio i długookresowego. Przykładem takiego punktowego, a głębokiego ingerowania w otoczenie gospodarki są choćby krytykowane przez KIG rozwiązania z niedawnego Projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.

W projekcie ustawy budżetowej na rok 2027 wiele uwagi poświęca się wskazaniu, że nasza ścieżka ograniczania wydatków jest zgodna z ustaleniami związanymi z nałożeniem na Polskę w lipcu 2024 procedury nadmiernego deficytu i krokami, do jakich zobowiązaliśmy się w celu wyjścia z niej (w szczególności określenie na ile mogą wzrastać nasze wydatki – w tym z uwzględnieniem konieczności wzmacniania obszaru związanego z obronnością). W opinii KIG ta ścieżka nie powinna być jednak traktowana jako ścieżka do faktycznej realizacji. Nasze wydatki powinny rosnąć wolniej. Bez redukcji wyraźnie poniżej ustalonej z UE ścieżki nie mamy na przestrzeni najbliższych lat szansy, by uporządkować nierównowagę w finansach publicznych, spowolnić narastanie długu nominalnie, ograniczyć przyrost wskaźnika dług do PKB.

W dobie bardzo trudnych dla projektowania budżetu uwarunkowań, rosnących wymagań co do zakresu usług publicznych i oczekiwań na wzrost ich jakości – ważnym uzupełnieniem prac nad budżetem powinna być poszerzona dyskusja o działaniach, jakie podejmuje administracja by podnosić efektywność pracy w poszczególnych obszarach. W tym kontekście zwłaszcza powinno się przedstawić: koncepcje lepszego (być może bardziej elastycznego) gospodarowania funduszem płac, propozycje nakładów, które mogły by istotnie przyczynić się do wzrostu wydajności zatrudnionych pracowników, zmian w procedurach i regulaminach służących obniżaniu kosztów poświęcanych na wykonywanie zadań, propozycje nakładów, które w perspektywie średnio i długoterminowej mogły by obniżyć koszty funkcjonowania poszczególnych jednostek, a także pomysły na lepsze wykorzystanie posiadanych w dyspozycji nieruchomości.   

Autorem Opinii KIG do projektu ustawy budżetowej na rok 2027 jest Piotr Soroczyński, główny ekonomista KIG